از کشف لیزر تا تولد درمان‌های نوری مدرن؛ نور قرمز چگونه می‌تواند درد، التهاب و زخم‌های سرطانی را کاهش دهد؟

امید تازه‌ای برای بیماران مبتلا به سرطان؛ نورِ درمانگر و انقلاب «فوتوبیومدولاسیون» در کاهش عوارض سرطان

دکتر آریستا شجاع‌الدین، پزشک لیزر تراپیست و رئیس انجمن علمی پزشکی لیزری ایران

درمان سرطان در دهه‌های اخیر پیشرفت‌های چشمگیری داشته، اما هنوز با عوارض جانبی آزاردهنده‌ای همراه است که زندگی بیماران را دشوار می‌کند. در این میان، «فوتوبیومدولاسیون» یا نوردرمانی مدرن، در حال تبدیل‌شدن به یکی از روش‌های نویدبخش برای کاهش درد، ترمیم بافت و بازگرداندن کیفیت زندگی به بیماران است.

از نخستین جرقه‌های نور لیزر در دهه‌ ۱۹۶۰ تا امروز، علم پزشکی همواره به دنبال استفاده از نور برای درمان بوده است. در ابتدا، لیزر تنها ابزاری برای جراحی‌های دقیق و برش‌های ظریف بود، اما اکنون به کمک فناوری‌های نو مانند فوتوبیومدولاسیون (PBM)، نور توانسته نقش تازه‌ای در درمان سرطان ایفا کند: کاهش التهاب، تسکین درد و حتی بهبود نتایج درمانی.

تاریخچه کوتاه لیزرهای پزشکی

اولین کاربردهای لیزر در پزشکی به دهه‌ ۱۹۶۰ بازمی‌گردد؛ زمانی که پزشکان از آن برای بریدن و ترمیم بافت‌های بدن با دقتی بی‌سابقه استفاده کردند.

باگذشت زمان، فناوری لیزرهای کم توان (LLLT) برای درمان زخم‌ها و دردهای مزمن شکل گرفت.

در دهه‌ ۱۹۹۰ میلادی، با معرفی دیودهای نوری (LED)، درمان‌های نوری ایمن‌تر، ارزان‌تر و دردسترس‌تر شدند و می‌توان گفت مقدمه‌ای برای ظهور فوتوبیومدولاسیون امروزی شده اند .

انواع لیزرهای پزشکی

امروزه لیزرها در پزشکی به چند گروه اصلی تقسیم می‌شوند:

لیزرهای جراحی برای برش بافت‌ها؛

لیزرهای زیبایی و پوستی برای جوان‌سازی، حذف لک و موهای زائد؛

لیزرهای درمانی کم‌توان (Therapeutic lasers) برای تسکین درد، ترمیم و بازسازی سلولی.

اما نوع سوم، یعنی لیزرهای درمانی، همان فناوری‌ای است که پایه‌گذار روش نوین فوتوبیومدولاسیون (PBM) شده است.

فوتوبیومدولاسیون چیست؟

فوتوبیومدولاسیون یا PBM نوعی نوردرمانی است که از نور قرمز یا مادون قرمز نزدیک (NIR) برای تحریک فرآیندهای طبیعی بدن استفاده می‌کند.

این نور با جذب در سلول‌ها، واکنش‌های زیستی را فعال می‌کند و بدون آسیب حرارتی، سبب ترمیم بافت، کاهش التهاب و تسکین درد می‌شود.

به گفته‌ مؤسسه ملی بهداشت آمریکا (NIH)، این روش نوعی مراقبت حمایتی برای بیماران سرطانی است که می‌تواند نیاز به داروهای ضد درد را کاهش دهد.

چالش عوارض درمان سرطان

باوجود تمام پیشرفت‌ها، پرتودرمانی و شیمی‌درمانی همچنان عوارضی مانند موکوزیت دهانی، درماتیت پرتوی، درد و خشکی دهان ایجاد می‌کنند که کیفیت زندگی بیماران را مختل می‌سازد.

تحقیقات نشان داده‌اند حتی بیماران با درمان موفق، اغلب با این مشکلات در طول دوره نقاهت دست‌وپنجه نرم می‌کنند. در نتیجه، استفاده از فناوری‌هایی که بتوانند این اثرات جانبی را کاهش دهند، اهمیت روزافزونی پیدا کرده است.

شواهد علمی و اثرات فوتوبیومدولاسیون

مطالعات متعدد در نشریات NIH و SpringerLink نشان می‌دهد فوتوبیومدولاسیون می‌تواند:

خطر ابتلا به موکوزیت دهانی شدید را کاهش دهد،

به ترمیم سریع‌تر بافت‌های مخاطی و پوستی کمک کند،

و نیاز بیماران به داروهای ضددرد را به طور قابل‌توجهی کاهش دهد.

پاسخ درمانی بهتری و بقای طولانی‌تری بدون پیشرفت بیماری

در یک پژوهش بالینی، بیماران سرطانی که طی پرتودرمانی از PBM استفاده کردند، نه‌تنها درد کمتری داشتند؛ بلکه پاسخ درمانی بهتری و بقای طولانی‌تری بدون پیشرفت بیماری نشان دادند.

مکانیسم عمل

به نظر می‌رسد PBM از طریق فعال‌سازی مولکول‌های حساس به نور در سلول‌ها، موجب افزایش تولید انرژی (ATP) و کاهش مواد التهابی می‌شود.

در بافت‌های سرطانی، این مکانیسم می‌تواند بهبودی بافت سالم اطراف تومور را تسهیل کند بدون آنکه رشد سلول‌های سرطانی را افزایش دهد.

پلی میان نور و درمان سرطان

فوتوبیومدولاسیون، پلی میان علم نور و درمان سرطان است؛ روشی که نه‌تنها درد بیماران را کاهش می‌دهد؛ بلکه کیفیت زندگی و حتی نتایج درمان را بهبود می‌بخشد.

اگرچه تحقیقات بیشتری برای استانداردسازی دوز و پارامترهای نوری موردنیاز است، اما شواهد علمی نشان می دهد که فتومدیسین ( نوردرمانی ) با نور قرمز و مادون قرمز نزدیک ( NIR ) می تواند به معنای واقعی کلمه نوری بر زندگی بیماران سرطانی بتاباند .

از کشف لیزر تا تولد درمان‌های نوری مدرن؛ نور قرمز چگونه می‌تواند درد، التهاب و زخم‌های سرطانی را کاهش دهد؟

امید تازه‌ای برای بیماران مبتلا به سرطان؛ نورِ درمانگر و انقلاب «فوتوبیومدولاسیون» در کاهش عوارض سرطان

دکتر آریستا شجاع‌الدین، پزشک لیزر تراپیست و رئیس انجمن علمی پزشکی لیزری ایران

درمان سرطان در دهه‌های اخیر پیشرفت‌های چشمگیری داشته، اما هنوز با عوارض جانبی آزاردهنده‌ای همراه است که زندگی بیماران را دشوار می‌کند. در این میان، «فوتوبیومدولاسیون» یا نوردرمانی مدرن، در حال تبدیل‌شدن به یکی از روش‌های نویدبخش برای کاهش درد، ترمیم بافت و بازگرداندن کیفیت زندگی به بیماران است.

از نخستین جرقه‌های نور لیزر در دهه‌ ۱۹۶۰ تا امروز، علم پزشکی همواره به دنبال استفاده از نور برای درمان بوده است. در ابتدا، لیزر تنها ابزاری برای جراحی‌های دقیق و برش‌های ظریف بود، اما اکنون به کمک فناوری‌های نو مانند فوتوبیومدولاسیون (PBM)، نور توانسته نقش تازه‌ای در درمان سرطان ایفا کند: کاهش التهاب، تسکین درد و حتی بهبود نتایج درمانی.

تاریخچه کوتاه لیزرهای پزشکی

اولین کاربردهای لیزر در پزشکی به دهه‌ ۱۹۶۰ بازمی‌گردد؛ زمانی که پزشکان از آن برای بریدن و ترمیم بافت‌های بدن با دقتی بی‌سابقه استفاده کردند.

باگذشت زمان، فناوری لیزرهای کم توان (LLLT) برای درمان زخم‌ها و دردهای مزمن شکل گرفت.

در دهه‌ ۱۹۹۰ میلادی، با معرفی دیودهای نوری (LED)، درمان‌های نوری ایمن‌تر، ارزان‌تر و دردسترس‌تر شدند و می‌توان گفت مقدمه‌ای برای ظهور فوتوبیومدولاسیون امروزی شده اند .

انواع لیزرهای پزشکی

امروزه لیزرها در پزشکی به چند گروه اصلی تقسیم می‌شوند:

لیزرهای جراحی برای برش بافت‌ها؛

لیزرهای زیبایی و پوستی برای جوان‌سازی، حذف لک و موهای زائد؛

لیزرهای درمانی کم‌توان (Therapeutic lasers) برای تسکین درد، ترمیم و بازسازی سلولی.

اما نوع سوم، یعنی لیزرهای درمانی، همان فناوری‌ای است که پایه‌گذار روش نوین فوتوبیومدولاسیون (PBM) شده است.

فوتوبیومدولاسیون چیست؟

فوتوبیومدولاسیون یا PBM نوعی نوردرمانی است که از نور قرمز یا مادون قرمز نزدیک (NIR) برای تحریک فرآیندهای طبیعی بدن استفاده می‌کند.

این نور با جذب در سلول‌ها، واکنش‌های زیستی را فعال می‌کند و بدون آسیب حرارتی، سبب ترمیم بافت، کاهش التهاب و تسکین درد می‌شود.

به گفته‌ مؤسسه ملی بهداشت آمریکا (NIH)، این روش نوعی مراقبت حمایتی برای بیماران سرطانی است که می‌تواند نیاز به داروهای ضد درد را کاهش دهد.

چالش عوارض درمان سرطان

باوجود تمام پیشرفت‌ها، پرتودرمانی و شیمی‌درمانی همچنان عوارضی مانند موکوزیت دهانی، درماتیت پرتوی، درد و خشکی دهان ایجاد می‌کنند که کیفیت زندگی بیماران را مختل می‌سازد.

تحقیقات نشان داده‌اند حتی بیماران با درمان موفق، اغلب با این مشکلات در طول دوره نقاهت دست‌وپنجه نرم می‌کنند. در نتیجه، استفاده از فناوری‌هایی که بتوانند این اثرات جانبی را کاهش دهند، اهمیت روزافزونی پیدا کرده است.

شواهد علمی و اثرات فوتوبیومدولاسیون

مطالعات متعدد در نشریات NIH و SpringerLink نشان می‌دهد فوتوبیومدولاسیون می‌تواند:

خطر ابتلا به موکوزیت دهانی شدید را کاهش دهد،

به ترمیم سریع‌تر بافت‌های مخاطی و پوستی کمک کند،

و نیاز بیماران به داروهای ضددرد را به طور قابل‌توجهی کاهش دهد.

پاسخ درمانی بهتری و بقای طولانی‌تری بدون پیشرفت بیماری

در یک پژوهش بالینی، بیماران سرطانی که طی پرتودرمانی از PBM استفاده کردند، نه‌تنها درد کمتری داشتند؛ بلکه پاسخ درمانی بهتری و بقای طولانی‌تری بدون پیشرفت بیماری نشان دادند.

مکانیسم عمل

به نظر می‌رسد PBM از طریق فعال‌سازی مولکول‌های حساس به نور در سلول‌ها، موجب افزایش تولید انرژی (ATP) و کاهش مواد التهابی می‌شود.

در بافت‌های سرطانی، این مکانیسم می‌تواند بهبودی بافت سالم اطراف تومور را تسهیل کند بدون آنکه رشد سلول‌های سرطانی را افزایش دهد.

پلی میان نور و درمان سرطان

فوتوبیومدولاسیون، پلی میان علم نور و درمان سرطان است؛ روشی که نه‌تنها درد بیماران را کاهش می‌دهد؛ بلکه کیفیت زندگی و حتی نتایج درمان را بهبود می‌بخشد.

اگرچه تحقیقات بیشتری برای استانداردسازی دوز و پارامترهای نوری موردنیاز است، اما شواهد علمی نشان می دهد که فتومدیسین ( نوردرمانی ) با نور قرمز و مادون قرمز نزدیک ( NIR ) می تواند به معنای واقعی کلمه نوری بر زندگی بیماران سرطانی بتاباند .