گزارش کارگاه علم در رسانه

تأثیر رسانه‌ها به عنوان یکی از ارکان اصلی توسعه جامعه به طور کل و توسعه علمی آن به شکل خاص تا اندازه‌ای است که می‌تواند کیفیت و نوع تصور مردم را نسبت به علم و فناوری به بهترین شکل ارتقا دهد و یا آن‌ها را به بیراهه هدایت کند.برای اینکه یک رسانه بتواند نقش خود را در توسعه علمی و تفهیم نقش علم و فناوری در زندگی روزمره برای مردم به خوبی ایفا کند باید خود با جزئیات این نقش و راهکارهای راهبردی و اجرایی ایفای آن آشنا باشد.

انجمن ترویج علم ایران که چندی است کمیته خبرنگاران علمی را راه‌اندازی کرده است، روز پنج‌شنبه با همکاری رصدخانه ملی ایران، کارگاه یک‌روزه‌ای را با عنوان «علم در رسانه» در محل پژوهشگاه دانش‌های بنیادی با حضور جمعی از اساتید دانشگاه ها، روزنامه نگاران، برنامه سازان رادیو و تلویزون و فعالان حوزه خبری و ترویج علم برگزار کرد تا افزون بر پیگیری نقش ترویجی خود گام تازه‌ای برای ارتقاء سطح روزنامه‌نگاری علمی در کشور بردارد. در طی این کارگاه (از ساعت ۹ صبح الی ۶عصر )، هشت نشست برگزار شد که به ترتیب به موضوعات زیر پرداختند:

نشست اول: وظیفه رسانه در توسعه

سخنران: آقای دکتر رضا منصوری

نشست دوم: علم و فرهنگ

سخنران: آقای دکتر حسین معصومی همدانی

نشست سوم: ماهیت علم

سخنران: آقای دکتر منصور وصالی

نشست چهارم: ترویج علم؛از سوادآموزی علمی تا مشارکت همگانی

سخنران: آقای دکتر حسین شیخ رضائی

نشست  پنجم: علم وشبه علم

سخنران: آقای دکتر امیراحسان کرباسی زاده

نشست ششم: چرخه نوآوری و روزنامه نگاری علمی؛بررسی موردی نانو فن آوری در ایران

سخنران: آقای یاسر خوش نویس

نشست هفتم: معرفی و آشنایی با کاربردهای اینفوگرافیک

سخنرانان: آقایان منصور میرطاهری، میثم میرطاهری و محمدسعید فرج نظام

در پایان “کارگاه اطلاعات علمی در زمینه جذابیت و توزیع اطلاعات در متن علمی “، توسط آقایان دکتر حسن نمک دوست، سیاوش صفاریان پور و مهدی صارمی فر برگزار شد.

دکتر رضا منصوری – استاد فیزیک دانشگاه صنعتی شریف – در بخشی از این جلسه درباره نقش رسانه در توسعه در جامعه‌ای مانند ایران که در مرحله گذار از سنت به مدرنیته قرارداد، گفت: نگاه رسانه‌ها به علم باید برگرفته از وضعیت جامعه باشد. رسانه باید به این موضوع توجه کند که چه نقش و وظیفه‌ای در این فرآیند گذار دارد و برای درک درست از آن باید یک دید راهبردی داشته باشد. به اعتقاد وی اگر جامعه مبانی علم مدرن را نداند نمی‌تواند از توسعه و مدرنیته صحبت کند و درک درستی از آن داشته باشد. رسانه باید در این میان، بین نقش خود در جامعه در حال گذار و جامعه توسعه‌یافته ۵۰ سال آینده تفکیک قائل شود و در غیر این صورت نمی‌تواند کار خود را به درستی انجام دهد. او خاطرنشان کرد: رسانه‌ می‌تواند در بخش اول وظایف خود به عنوان پلی میان جامعه علمی یعنی دانشگاه‌ها، مؤسسات و انجمن‌ها و جامعه عمل کند و وظیفه انتقال اطلاعات را برعهده بگیرد.

از نظر وی اطلاعات علمی از مفهوم علم کاملا جداست. علم یک فرآیند طولانی و پیچیده است که در نهایت به نگارش مقاله یا کتاب منجر می‌شود و یک رسانه می‌تواند از نتایج آن به عنوان اطلاعات علمی در خبر خود بهره بگیرد. نقش دوم رسانه‌ها می‌تواند آماده‌سازی جامعه ایران برای درک و پذیرش مدرنیته باشد. ضرورت این نقش در این نکته است که جامعه نمی‌تواند بدون درک علم مدرن و فناوری مدرن، مدرن شود و توسعه پیدا کند.به اعتقاد او این دو وظیفه رسانه، کاملا به یکدیگر وابسته هستند و گاه انتقال بد اطلاعات یک اتفاق علمی، نقش دوم رسانه را کاملاً مخدوش می‌کند. هم چنین معتقد است که انتقال بد مفهومی، زمانی، ترجمه نامناسب و یا نگارش خبر علمی بدون درک درست خبرنگار از پدیده علمی به نقش رسانه و ماهیت آن بسیار آسیب می‌زند. رسانه برای انتشار خبر علمی باید نوع خبررسانی خود را درست انتخاب کند؛ نوع خبررسانی می‌تواند متأثر از عواملی مانند نوع زبان و غلظت اطلاعات علمی در متن باشد. در توضیح راهکارهای راهبردی ایفای نقش رسانه در توسعه علمی گفت: زبان معیار از جمله مهم‌ترین این راهکارهاست. ارتباط با جامعه در هر نوع و صورتی به زبان احتیاج دارد و با توجه به اینکه زبان فارسی معیار هنوز در علم قوام نیافته است، باید در نوشتن و صحبت کردن به زبان فارسی در حوزه علم بسیار دقت کرد. همچنین رسانه‌ها باید روش‌هایی را به کار بگیرند که جامعه به رسانه و علم اعتماد کند چرا که بدون این اعتماد -سازی نمی‌توان به هیچ هدفی در زمینه علم دست یافت. وی با انتقاد از عملکرد رسانه‌ها در تکیه بر اخبار خارجی و ترجمه دستاوردهای علمی و فناورانه کشورهای دیگر، اظهار کرد: نماد علم در کشور ما انجمن‌های علمی هستند و رسانه‌ها باید به دنبال این نمادها باشند. این انجمن‌ها اگرچه نوپا هستند اما به عنوان اجتماع علمی در حال شکل‌گیری قابل توجه‌اند. درگیر کردن اجتماع‌های علمی از طریق رسانه‌ها از یک سو اعتماد علمی را به همراه دارد و از سوی دیگر به تکامل اجتماعی کشور و نهادهای مدنی کمک می‌کند. ضمن اینکه حضور فعال بخش متخصص می‌تواند از اشتباهات علمی در عرصه رسانه جلوگیری کند.

در بخش دیگری از این کارگاه دکتر منصور وصالی– استاد فیزیک دانشگاه شهید رجایی- با اشاره به اینکه ماهیت علم در هر حوزه‌ای بر اساس مخاطب آن تعریف می‌شود، گفت: در حوزه رسانه برای خبرنگاران به عنوان افرادی که رابطه علم با جامعه را بر عهده دارند، ماهیت علم، ایجاد یک درک درست از علم و فناوری برای مردم است. علم یک تلاش بشری است که بستگی به فرد یا عده خاصی ندارد و یکی‌از راه‌های رسیدن به معرفت است اما این راه ویژگی خاصی نسبت به سایر راه‌های رسیدن به معرفت دارد و آن این است که افراد درگیر در آن از تمام حوزه‌های فلسفه علم، تاریخ علم و جامعه‌شناسی علم بهره می‌گیرند. موضوع «علم» از «سواد علمی» جداست و همین باعث می‌شود که علم و شبه علم حتی در جوامعی که اطلاعات در آن زیاد است در کنار هم قرار گیرند. به نظر می‌رسد که در جوامعی که اطلاعات علمی به وفور یافت می‌شود و جامعه مدرن شکل گرفته است، نباید چیزی به نام شبه علم وجود داشته باشد، اما برخلاف تصور این اتفاق می‌افتد که نشان‌دهنده اهمیت «سواد علمی» و منفک بودن آن از اطلاعات علمی صرف است.

“با استفاده از سایت ایسنا ”

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.